Περί γερμανικής ηθικής και καπιταλισμού…..

max_weber

Ο Μαξ Βέμπερ, μόλις το 1904 κατάφερε να συσχετίσει τον ρόλο της θρησκείας και της ηθικής με την δυτική καπιταλιστική ανάπτυξη. Παρουσίασε λεπτομερώς τον άνθρωπο εκείνο, τον κάτοικο της Ευρώπης, που εργάζεται σκληρά, έχοντας ως πρωταρχικό αξιακό του κώδικα την δουλειά του. Τον παρατήρησε να διάγει βίο λιτό, σχεδόν ασκητικό, απαλλαγμένο από περιττές χαρές και χάσιμο χρόνου. Βασική του έγνοια η συστηματική και γιατί όχι, καθημερινή του αποταμίευση. Δούλευε για να μαζέψει λεφτά. Κι όσο μάζευε λεφτά τόσο δούλευε. Και η επικοινωνία του με τον Θεό; Συνεχώς αυξανόταν, χωρίς όμως τους εκκλησιαστικούς ενδιάμεσους εκείνους που θα του απομυζούσαν μερίδιο των χρημάτων του. Ενδιάμεσα ο καπιταλισμός γιγαντωνόταν.

Η σωτηρία της ψυχής επέφερε μια νέα ιδιότυπη εργασιακή ηθική. Όλα βασίζονται στο γεγονός πως κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την μεταθανάτια πορεία της ψυχής του. Μπορεί όμως ο καθένας να κάνει κάτι για να συμπεριληφθεί στην ομάδα των πιστών και των εκλεκτών του Θεού, στους οποίους θα ανήκει ο Παράδεισος. Να γίνει ένας σωστός εργάτης, ένας ακούραστος υπάλληλος, ένας μεγάλος ιδιοκτήτης, ένας πετυχημένος επιχειρηματίας κι όλοι αυτοί μαζί να γίνουν ευτυχισμένοι αποταμιευτές. Όλοι οι προαναφερθέντες χαρακτηρισμοί αποτελούν σοβαρές ενδείξεις πως ο άνθρωπος είναι πιστός στις αρχές του, στις επιδιώξεις του, στις προσπάθειες του. Και ποιες είναι αυτές; Να μαζέψει πλούτο για να σωθεί.

Ο δημιουργικός επιχειρηματίας, ο εύστροφος και ο καινοτόμος, σύμφωνα με τον Βέμπερ, αποφεύγει την χλιδή και την σπατάλη και με το κεφάλι κάτω δουλεύει απερίσπαστος σωρεύοντας τον πλούτο του. Αυτό για εκείνον είναι η πνευματική και η σωματική του προσφορά προς τον Κύριο.

Ο καθένας λοιπόν σώζει την ψυχή του, κοιτώντας την τσέπη του. Ο δημιουργικός επιχειρηματίας, ο εύστροφος και ο καινοτόμος, σύμφωνα με τον Βέμπερ, αποφεύγει την χλιδή και την σπατάλη και με το κεφάλι κάτω δουλεύει απερίσπαστος σωρεύοντας τον πλούτο του. Αυτό για εκείνον είναι η πνευματική και η σωματική του προσφορά προς τον Κύριο. Μια ιδιόμορφη προσευχή, απαλλαγμένη από την μεταφυσική της διάσταση. Με αυτόν τον τρόπο, χωρίς μεσάζοντες, διατηρεί την σχέση του με τον Θεό.

Με τα χρόνια ξέβαψε η απόχρωση της θρησκοληψίας. Έμεινε όμως το ιδεώδες του καπιταλισμού αλώβητο. Στην χώρα που γεννήθηκε ο Βέμπερ, στην Γερμανία, το χριστιανοδημοκρατικό και συντηρητικό πολιτικό κόμμα βρίσκεται στην εξουσία παραδοσιακά από το 1949 μέχρι σήμερα, με μικρές παύσεις την περίοδο του 1969 έως το 1982 και από το 1998 έως το 2005. Η ηγεμονεύουσα και άρχουσα τάξη παραμένει η αστική και η εκμεταλλευόμενη τάξη εξακολουθεί να είναι η εργατική. Μόνο που τώρα πια έχει χαθεί και η ψευδαίσθηση της σωτήριας. Έχει παραμείνει η απλοϊκή και σαφώς πιο κινητήρια ψευδαίσθηση του κέρδους. Κι αν είσαι Έλληνας και δεν μπορείς πια να εργαστείς και να αποκομίσεις κέρδη; Αν δεν έχεις την πολυτέλεια να χειρίζεσαι τις καταθέσεις σου;

Πόσο επίκαιρος μοιάζει ο Μαξ Βέμπερ αυτές τις μέρες Θεέ μου…


(Το άρθρο αυτό προβλήθηκε συνολικά 158 φορές, 1 επισκέψεις σήμερα)