Η αλήθεια τι χρώμα έχει;

heart

Αν η τιμωρία του ψεύτη δεν είναι ότι δεν τον πιστεύουν, αλλά ότι αυτός δεν μπορεί να πιστέψει κανέναν (σύμφωνα με τον Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω), τότε αναρωτιέμαι μήπως η αλήθεια και τα ψέματα ξεκινούν από εμάς και καταλήγουν σε εμάς. Αναρωτιέμαι, ακόμα, μήπως τελικά ο δρόμος προς την αλήθεια φωτίζεται μέσα από το παραμύθι, βασικό εργαλείο μάθησης και εκπαίδευσης των παιδιών για τον διαχωρισμό του φανταστικού από το αληθινό.

Τα ερωτήματα αυτά μου γεννήθηκαν όταν μετά από συζήτηση που είχα με γονείς για τα επαναλαμβανόμενα ψέματα που έλεγε η κόρη τους, άκουσα τον πατέρα να σχολιάζει «ένας είναι ο κανόνας, αυτό λέω συνεχώς στην κόρη μου: δε λέμε ποτέ ψέματα».

Αυτό ήταν το κομμάτι που μου έλειπε για να συνθέσω το παζλ που τόση ώρα προσπαθούσα και δεν μπορούσα. Μιλούσα προηγουμένως με την κόρη τους για τα ψέματα που έλεγε κατά καιρούς στους γονείς της, συνειδητοποιώντας πως δεν είχε καταλάβει τι σημαίνει να λες ψέματα. Τα χρησιμοποιούσε για να ξεγλιστρήσει μετά από κάθε σκανταλιά ή για να αποφύγει τις σχολικές της εργασίες.

Αυτό μου θυμίζει το “να μαθαίνεις αυτό που είναι αληθινό με σκοπό να κάνεις αυτό που είναι σωστό” του Thomas Huxley, Βρετανού βιολόγου, το οποίο λανθασμένα το έχουμε μετατρέψει τελικά στο “να μαθαίνεις αυτό που είναι ΣΩΣΤΟ με σκοπό να κάνεις αυτό που είναι αληθινό”

Διαπίστωσα, λοιπόν, πως ένα κορίτσι ηλικίας εννιά ετών, με φυσιολογική νοημοσύνη και κριτική σκέψη, δεν μπορούσε να διακρίνει το φανταστικό από το πραγματικό, το υποθετικό σενάριο από το απλό ψέμα. Μάλιστα με ρώτησε: «δηλαδή, αν πω ότι θα γίνω δασκάλα και τελικά δε γίνω δασκάλα, αυτό είναι ψέμα;» Πολύ περισσότερο δεν είχε καταλάβει ότι το ψέμα έχει και κάποιες συνέπειες, τόσο προς τους άλλους όσο και προς τον εαυτό μου.

Ένα κορίτσι με δυο τρυφερούς και υποστηρικτικούς γονείς (που πολύ φυσικό είναι να αγωνιούν για το πώς το παιδί τους θα καταφέρει να γίνει «σωστός άνθρωπος στην κοινωνία» όπως συχνά μου αναφέρουν), άκουγε μόνο ότι δεν έπρεπε να λέει ψέματα. Κανείς όμως δεν της είχε εξηγήσει το γιατί.

«Ποτέ δε λέμε ψέματα». Πόσο ψεύτικο ακούγεται τη στιγμή που το ξεστομίζουμε. Πρώτον, γιατί με το που θα το πούμε στο παιδί, αμέσως στο μυαλό μας έρχεται η ατάκα «εντάξει, όλοι λέμε μικρά αθώα ψέματα, πού και πού, για να μην πληγώσουμε τους άλλους». Και άντε μετά να εξηγήσεις στο παιδί πότε επιτρέπεται ένα “λευκό” ψέμα και πότε όχι. Δεύτερον, γιατί η φράση αυτή εμπεριέχει μέσα της τη λέξη ποτέ. Λέξη απόλυτη και απαγορευτική. Τέλος, γιατί η λέξη ψέματα είναι πολύ συχνά συνδεδεμένη στο μυαλό ενός παιδιού με τη φαντασία και τη γλυκιά ικανοποίηση που κρύβει η αθώα εξαπάτηση προς τους γονείς.

Τα παιδιά λένε ψέματα γιατί κινητοποιούνται από την ανάγκη τους να διευρύνουν τη φαντασία τους. Έχουν μάθει μέσα από τα παραμύθια ότι λέμε διάφορα φανταστικά, απίθανα και απίστευτα πράγματα για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους. Κανείς δεν τους μαθαίνει όμως πως τα παραμύθια ξεκινούν πάντα από μια αλήθεια. Πως στην ουσία δε λένε ψέματα αλλά διδάσκουν την αλήθεια, διδάσκουν τη ζωή. Τα παραμύθια αφήνουν το παιδί να φανταστεί και να επιλέξει μόνο του τι μπορεί να συμβεί στον εαυτό του μέσα από την ιστορία που αποκαλύπτεται.

Σαν το σιτάρι σπέρνεται στον κόσμο η αλήθεια
Kι απ’ τον καθάριο σπόρο της φυτρώνουν παραμύθια.
Καλότυχος όποιος μπορεί τα στάχυα να θερίσει
Kαι το σιτάρι απ’ τ’ άχυρο καλά να ξεχωρίσει.
Για τον μικρό τον κόπο του μεγάλο κέρδος μένει:
Όλη η αλήθεια που θα βρει στα ψέματα κρυμμένη
(Γ. Δροσίνης)

Και τελικά αναρωτιέμαι. Τα ψέματα έχουν χρώμα; Και αν έχουν χρώμα, μήπως δεν είναι απαραίτητα λευκό ή κάτι άλλο;

Η αλήθεια έχει χρώμα; Μήπως απλά η αλήθεια και τα ψέματα παίρνουν το χρώμα που τους δίνουμε εμείς; Το χρώμα της καρδιάς μας;

Μπορούμε να αφήσουμε τα παιδιά να ανακαλύψουν μόνα τους την αλήθεια ή το ψέμα τους, χωρίς διδακτισμούς και καθωσπρεπισμούς.

Απλά με τη στήριξή μας και λειτουργώντας ως πρότυπο.

Μαθαίνοντάς τα πως μερικές φορές το ψέμα μπορεί να πληγώσει πιο πολύ από την αλήθεια.
Σεβόμενοι πως ο καθένας έχει δικαίωμα να έχει κάποια μυστικά, έχει δικαίωμα να κάνει λάθη, να είναι μπερδεμένος (ακόμα και το παιδί). Έτσι βοηθάμε το παιδί να μεγαλώσει χωρίς να έχει την ανάγκη να κρύψει και τα καλύψει γεγονότα και καταστάσεις.

Κάπως έτσι κατάλαβα πως πολλές φορές θέλοντας να περάσουμε στα παιδιά μας το μήνυμα «δε λέμε ψέματα», τελικά το μόνο που τους μεταδίδουμε ως πληροφορία -από την αγωνία μας να αποφύγουν τέτοιες συμπεριφορές- είναι «δε λέμε ποτέ ψέματα», «δεν πρέπει να λέμε ψέματα» και άλλα πολλά παρόμοια που περιέχουν τη σκέψη άσπρο-μαύρο, που καμία εξήγηση δε δίνουν και δημιουργούν ένα αίσθημα απαγόρευσης.

Αυτό μου θυμίζει το «να μαθαίνεις αυτό που είναι αληθινό με σκοπό να κάνεις αυτό που είναι σωστό» του Thomas Huxley, Βρετανού βιολόγου, το οποίο λανθασμένα το έχουμε μετατρέψει τελικά στο «να μαθαίνεις αυτό που είναι ΣΩΣΤΟ με σκοπό να κάνεις αυτό που είναι αληθινό».

Γράφει η ψυχολόγος Ματίνα Σταθάκη

ThinkingPeople.gr


(Το άρθρο αυτό προβλήθηκε συνολικά 422 φορές, 1 επισκέψεις σήμερα)